2008-07-24
Samsun Barosu Çocuk Hakları Komisyonu’nun Kent Otel’de yapmış olduğu ‘’Çocuk Yargılamasında Dipnotlar’’ konulu çalışmasının ilk bölümü olan mağdur çocukların haklarını sizlerle paylaşmak istedik.

Çalışmamızda amacımız; Çocuk Mahkemeleri’nde mağdur çocukların hak ve menfaatlerinin korunmasında, avukat olarak mesleki açıdan fayda sağlamak ve mağdur çocukların menfaatlerinin korunması ile ilgili çözüm yolları üretmektir.

Bu çalışmamızda mağdur çocukların soruşturma ve kovuşturma evresindeki haklarını, hangi suçların şikayete bağlı suçlar olduğunu ve uzlaşma kapsamına girdiğini, uzlaşmanın hükümlerini sizlerle paylaşıyoruz.
Çocuklarımız için en iyiye ulaşma adına yaptığımız çalışmalarımızın, meslektaşlarımıza da faydalı olmasını temenni ediyoruz.


5271 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun ‘’Mağdur ve Şikayetçinin Hakları’’ başlıklı 234. maddesinde genel olarak haklar sayılmış olup, mağdur çocuklar ile ilgili özel bir düzenlemeye yer verilmiştir.
Madde 234
(1) Mağdur ile şikâyetçinin hakları şunlardır:
a) Soruşturma evresinde;
1. Delillerin toplanmasını isteme,
2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme,
3. Vekili yoksa, baro tarafından kendisine bir avukat görevlendirilmesini isteme,
4. 153 üncü Maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile soruşturma belgelerini ve el konulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme,
5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.
b) Kovuşturma evresinde;
1. Duruşmadan haberdar edilme,
2. Kamu davasına katılma,
3. Tutanak ve belgelerden vekili aracılığı ile örnek isteme,
4. Tanıkların davetini isteme,
5. Vekili yoksa, baro tarafından kendisine avukat atanmasını isteme,
6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma.
(2) Mağdur, on sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir.
(3) Bu haklar, suçun mağdurları ile şikâyetçiye anlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır.
Çocuk Koruma Kanunu’nda ve ilgili yönetmeliğinde ;mağdur ve suça sürüklenen çocuklar ile ilgili olarak aşağıdaki maddeler yapılması gerekenler hakkında bize ışık tutmaktadır.

Çocuk Koruma Kanunun 30.maddesi;
(1) Çocuk bürosunun görevleri;
a) Suça sürüklenen çocuklar hakkındaki soruşturma işlemlerini yürütmek,
b) Çocuklar hakkında tedbir alınması gereken durumlarda, gecikmeksizin tedbir alınmasını sağlamak,
c) Korunma ihtiyacı olan, suç mağduru veya suça sürüklenen çocuklardan yardıma, eğitime, işe, barınmaya ihtiyacı olan veya uyum güçlüğü çekenlere ihtiyaç duydukları destek hizmetlerini sağlamak üzere, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içinde çalışmak, bu gibi durumları çocukları korumakla görevli kurum ve kuruluşlara bildirmek,
d) Bu Kanunla ve diğer kanunlarla verilen görevleri yerine getirmektir.
(2) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, bu görevler çocuk bürosunda görevli olmayan Cumhuriyet savcıları tarafından da yerine getirilebilir.
Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usûl Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 16.maddesinin 7.fıkrası gereğince;
Korunma ihtiyacı içinde olan çocuğun bulunduğunun bildirimi, tespiti veya hakkında acil korunma kararı almak için beklemenin çocuğun yararına aykırı olacağını gösteren nedenlerin varlığı, çocuğun teslim edileceği veli, vasi, kanunî temsilcisi veya bakımını üstlenen kimselerin sosyal, ekonomik ve kültürel durumu ile yörenin örf ve âdetleri dikkate alınarak, çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım hakları ile yarar ve esenliğinin tehlikeye düşebileceğinin tespiti hâlinde; kolluğun çocuk birimi, durumun gerektirdiği önlemleri almak suretiyle çocuğun güvenliğini sağlar ve mümkün olan en kısa sürede Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna teslim eder. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, kolluk tarafından getirilen çocukların derhâl teslim alınabilmesi için gerekli önlemleri alır. Kolluğun çocuk birimi, suç mağduru olan korunma ihtiyacı içinde olan çocuklar hakkında Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna teslim işlemini, Cumhuriyet savcısının talimatı doğrultusunda yapar.

Mağdur çocukların polis merkezlerinde ifadeleri alınabilmektedir.Ancak bazı suç türleri yönünden özellikle cinsel istismar suçu vb suçlarda mağdur çocuğun ifadesinin Samsun İl Emniyet Müdürlüğünde bulunan Çocuk Şubesinde alınmasının yarınlarımız olan çocuklarımızın psikolojisi açısından çok önemlidir.

Çocuk Hakları Komisyonu olarak;mağdur çocuk ifadelerinin polis merkezlerinde alınması yerine, meslektaşlarımızca Samsun Emniyet Müdürlüğü bünyesindeki ;Çocuk Şubeye yönlendirilmesinin mağdur çocukların , psikolojileri açısından daha sağlıklı olacağı kanaatindeyiz.

Mağdur çocukların ifadeleri alınırken; yemin hariç , CMUK’nun tanıklığa ilişkin usul hükümleri uygulanır.
Mağdur çocuğun, acilen koruma altına alınması gereken durumlarda; çocuk birimi, çocuğun Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna gitmesini sağlar. Meslektaşlarımızın da, bu konuyla ilgili olarak gereken hassasiyeti göstererek, mağdur çocuğun savcılıkta ifadesi alınırken; “acil koruma kararı” alınmasını talep etmesinin yerinde olacağı kanaatindeyiz.

Eğer çocuğun mağdur edildiği suç, uzlaşma kapsamında ise; TCK 73.maddesi ve CMK uyarınca şikayete bağlı suçlar aşağıda sıralanmıştır.

1- m. 88/ 1 ; Basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek yaralama.
2- m.89 ; Bilinçli Taksir hariç, Taksirle Yaralama.
3- m.102/ 1 ; Cinsel Saldırı (eski elle sarkıntılık dahil, tasaddi ! ).
5- m.104/ 1 ; Cebir, tehdit ve hile olmaksızın onbeş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişki.
6- m. 105 ; Cinsel taciz
10- m. 123/ 1 ; ( sırf huzur ve sükunu bozmak maksadıyla telefonla veya gürültü yapmak suretiyle ) Kişilerin huzur ve sükununu bozma.
11- m. 125, 129 ( Haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret ) ve 130 (kişinin hatırasına hakaret) ;da tanımlanan hakaret suçları ; m. 131 dolayısıyla - kamu görevlisine hakaret- dışında.
14- m. 146 / 1 ; Kullanma hırsızlığı.
15- m. 151 ; Basit mala zarar verme.
22- m. 233/ 1 ; Basit aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali.

Uzlaşma hükümlerinin uygulanabilmesi için; yukarıda belirtilen suçlardan birinin işlenmiş olması, bu suçun şikayete bağlı olması, mağdurun uzlaşma teklifini özgür iradesiyle kabul etmesi ve uzlaşma giderlerinin şüpheli ya da sanık tarafından ödenmesi şartlarının bir arada bulunması halinde mümkün olmaktadır.

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nda ise; mağdur çocuklar hakkında yapılan düzelmeler de şu şekildedir.

İlgili Kanunun 24.Maddesi:
“Suça sürüklenen çocuklarla ilgili olarak uzlaşma, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan veya kasten işlenen ve alt sınırı iki yılı aşmayan hapis veya adlî para cezasını gerektiren ya da taksirle işlenen suçlarda uygulanır.

Suç tarihinde on beş yaşını doldurmayan çocuklar bakımından, birinci fıkrada
öngörülen hapis cezasının alt sınırı üç yıl olarak uygulanır.”

Çocuklarımız için uygulanan uzlaşma hükümleri de yaş grupları itibariyle farklılıklar arz etmektedir. Kasten işlenen suçlarda, 15 yaş doldurmamış çocuklarda uzlaşma kapsamına alınabilmesi için cezanın alt sınırı 3 yıl iken, 15 yaşını dolduran çocuklarda bu sınır 2 yıldır.

HAZIRLAYANLAR :

Av. Eda GÜRAL Av. Berna AYYILDIZ Av. Feyza ANIL
Av. Kübra TÜFEK Av. İlker ÇAĞLARIRMAK Av. Seda TUNCEL