TAHKİM  YARGILAMASI VEYA AMERİKA’YI YENİDEN KEŞFETMEK

Adalet sisteminin acımasızca sorgulandığı bir dönemden geçmekteyiz. 

Makul süreleri aşan yargılamalar ve özellikle dava dosyalarının Yargıtay’da uzun sürelerle incelenmeyi beklemeleri, toplum kesimlerinde adalete olan güvene karşı rahatsızlıklara neden olmaktadır. 

Özellikle gelişen teknoloji ve uluslar arası ilişkiler nedeni ile Mahkemeler önüne son derece spesifik ve uzmanlık gerektirici davalar gelmektedir. Her konuda uzman olma imkanı bulunmayan Mahkeme Hakimleri, davalar hakkında karar verebilmek için bilirkişilerin raporlarına bağlı kalmaktadırlar. 

Alt derece Mahkemelerinin vermiş  olduğu kararların ciddi bir kısmının Yargıtay tarafından bozuluyor olması, esasen yargılamaların branşlaşmış uzman hakimler tarafından yapılması gerekliliğini gündeme getirmektedir. 

Yılların birikimi olan yargısal problemlerin çözümü için son 5 yıl içinde atılan adımlar, halk tarafından beklenti içinde takip edilmektedir. 

Bu noktada ülkemizde pek bilinmeyen ve uygulaması da olmayan TAHKİM YARGILAMASI’, davaların adaletli ve hızla sonuçlanmalarında ciddi önem kazanmaktadır.  

Gelişmiş ülkelerde yargılamaların nerede ise %75’i TAHKİM YARGILAMASI ile yapılmaktadır. 

Dolayısı ile ülkemizde davaların adaletli ve hızla neticelenmesi için TAHKİM YARGILAMASI’nın bilinir hale gelmesi ve aktif olarak uygulanmaya başlanması zorunluluğu bulunmaktadır. 

TAHKİM YARGILAMASI’nı  esas almayan yargı reformlarının, yargılamaları daha adaletli ve hızlı bir şekle sokması beklenmemelidir. 

TAHKİM YARGILAMASI, kanunlarda tahkim yargılamasına gidilmesi yasaklanmamış olan hukuki uyuşmazlıkların, Mahkemelere gidilmeksizin husumet taraflarının talebi ile HAKEMLER tarafından çözülmesi sistemidir. 

TAHKİM YARGILAMASI’nda hakemler ya taraflarca, ya tarafların belirlediği kurumlarca ya da Mahkemelerce tayin edilmektedirler. 

TAHKİM YARGILAMASI’nda hukuki problem, husumet konusu alanın uzmanı olan ve tarafların kabul ettikleri güvenilir kişiler tarafından çözümlenmektedir. Bu kişilere de hakem denmektedir.

Hakem olabilmek için herhangi bir özel koşul da bulunmamaktadır. Yerli ve yabancı herkes hakem olarak tayin edilebilmektedir. 

Taraflar, TAHKİM YARGILAMASI’nın şeklini yasalara aykırı olmamak şartı ile bizzat belirleyebilmektedirler.  

Bu yönü ile taraflar, TAHKİM YARGILAMASI sırasında dava konusu talepleri ve savunmaları ile delillerini ve beyanlarını serbestçe, süre sınırlaması olmaksızın ve ileri sürdükleri hususların dikkate alınmayacağı endişesini yaşamaksızın dosyaya sunabilmektedirler. 

Hakemler, tarafların dava konusu yaptıkları talep ve savunmalarının tamamını inceleyerek, bildirilen delillerin tamamını araştırıp değerlendirerek ve tarafların talep ve savunmalarının tamamı hakkında gerekçe göstererek karar vermek zorundadırlar. 

 

Bu yönü ile TAHKİM YARGILAMASI, davaların, husumet konusu alanda uzman olan güvenilir kişiler tarafından eksiksiz inceleme yapılmak sureti ile çözüme kavuşturulmasından dolayı, adaletin en güvenilir şekilde tesis ettirildiği bir yargılama sistemi olarak kabul edilmektedir. 

Mevcut yasal düzenlemelere göre TAHKİM YARGILAMASI ile bir davanın 6 ay içinde sonuçlandırılması  gerekmektedir. Taraflar yargılama süresini serbestçe azaltıp çoğaltabilmektedirler.  

TAHKİM YARGILAMASI’nda dava açılırken yargılama harcı yatırılması gerekmemektedir. Yargılama harçları dava neticelendikten sonra ödenmektedir. Bu durum maddi imkansızlıklar nedeni ile davaların açılmasındaki külfeti de ortadan kaldırmaktadır. 

TAHKİM YARGILAMASI neticesinde hakemler tarafından verilen kararlar, aynen Mahkemeler tarafından verilen kararlar gibi tarafları bağlamaktadır. Hakemler tarafından verilen kararlar, Mahkeme Kararları gibi icraya konulabilmekte ve devlet gücü ile yerine getirilmeleri sağlanabilmektedir. 

TAHKİM YARGILAMASI neticesinde verilen hakem kararlarına karşı Yargıtay’da itiraz edilebilmektedir.  

Bugün uluslar arası  ticaret yapan kişi ve kuruluşların hemen tamamı yaptıkları  ticari sözleşmelerine tahkim şartını koymaktadırlar. Karşılıklı ticari ilişki içinde olan farklı ülkelere mensup kişi ve kuruluşlar, ticari ilişkileri neticesinde doğabilecek husumetlerin Mahkemelerde çözümlenmesini tercih etmemektedirler. Bu isteksizlik, bütün ülkelerin Mahkemeleri için geçerli olup, sadece ülkemiz Mahkemelerine yönelik değildir.  

Uluslar arası ticaret yapan kişi ve kuruluşlar, ileride doğabilecek husumetlerinin, husumet konusu alanlarda uzman olan güvenilir hakemler tarafından TAHKİM YARGILAMASI ile çözümlenmelerini tercih etmektedirler. Taraflar bu şekilde hukuki problemleri hakkında iddia ve savunmalarını konunun uzmanlarına daha rahat aktarabilmekte ve sınırlama olmaksızın talep ve beyanlarda bulabilmektedirler. 

Esasen ülkemizde TAHKİM YARGILAMASI’nın gelişmesi, başka ülkelere mensup uluslar arası kişi ve kuruluşların ülkemizde daha fazla yatırım yapmalarını ve ülkemiz ile daha fazla ticari ilişkiler içine girmelerini de netice verecektir. 

Şurası unutulmamalıdır ki, TAHKİM YARGILAMASI ile davaların çözülmesi yoluna gidilmesi zorunlu değildir. Devlet sadece TAHKİM YARGILAMASI’nın önündeki engelleri kaldırarak halkı bu yönde bilinçlendirebilir. TAHKİM YARGILAMASI ancak halkın umumi kabulü ile mümkün olabilecektir.  

Av.F.Cem ŞENOCAK

Samsun Güven Tahkim ve Hukuk Derneği kurucusu

www.senocak.av.tr